فرش تبریز بهعنوان یکی از نمادهای هنر و هویت ایرانی در جهان شناخته میشود و اکنون، علاوه بر حفظ اصالت و شیوههای سنتی، در مسیر پیوند با آموزش و پژوهش دانشگاهی نیز قرار گرفته است. به گفته دکتر عبدالله میرزایی، رئیس دانشکده فرش دانشگاه هنر اسلامی تبریز، دانشکده فرش تبریز بهعنوان اولین و تنها دانشکده تخصصی فرش در کشور از سال ۱۳۷۶ فعالیت خود را آغاز کرده و پس از استقلال دانشگاه هنر اسلامی تبریز در سال ۱۳۷۸ بهعنوان یکی از دانشکدههای اصلی این دانشگاه شکل گرفت.
وی بیان کرد که با توسعه آموزش فرش و افزایش تقاضا برای ادامه تحصیل، از سال ۱۳۹۱ رشته فرش در مقاطع بالاتر و گرایشهای متعدد در این دانشکده راهاندازی شد. وی همچنین به گسترش پذیرش دانشجویان بینالمللی از مناطق قفقاز و ترکیه بهعنوان یکی از اهداف دانشکده اشاره کرد.
میرزایی با تأکید بر اهمیت تولید دانش نظری گفت: توسعه مطالعات بینرشتهای باعث ورود حوزههایی مانند جامعهشناسی و نشانهشناسی به حوزه فرش شده است. او گفت: تأثیر آموزش دانشگاهی تنها به فضای کلاس محدود نشده و نگاه تخصصی را در جامعه شکل داده است. به اعتقاد کارشناسان، فارغالتحصیلان فرش امروز به تولیدکنندگان گفتمان در فضای مجازی و شبکههای اجتماعی بدل شدهاند.
تحلیلگران معتقدند که فرش دستباف ایرانی تنها کالایی است که در بازارهای جهانی حتی نسخههای مستعمل آن را میپذیرند و تبریز یکی از خاستگاههای اصلی تجاریسازی این هنر است. این پیوند میان دانش نوین و تجربهی کهن نشان میدهد که آینده فرش تبریز نه تنها در گرو بازارهای سنتی، بلکه در تولید گفتمان علمی و بازتعریف آن برای نسل جدید است.
نمایشگاه وین در سال ۱۸۷۳ و نوشتههای آلوُس ریگل، نقاط عطفی برای جلب توجه به فرش ایرانی بودند. امروز، رسالت دانشگاه در این حوزه، بازتولید گفتمان فرهنگی و تثبیت جایگاه ممتاز فرش ایرانی است. دکتر میرزایی بر اهمیت رابطه نزدیک دانشگاه و بازار تأکید کرد و گفت: بازار داخلی و خارجی فرش ایرانی به روایت تاریخی، فرهنگی و هویتی نیاز دارد و مشتریان خارجی بخش مهمی از فرهنگ و هویت ایرانی را در قالب فرش خریداری میکنند.
او با ذکر نمونههایی مانند فرش محرابی و لچکترنج به ریشههای فرهنگی این نقوش اشاره کرد و تأکید کرد که مزیت اصلی رقابتی فرش ایرانی در داستان و پیشینه فرهنگی آن نهفته است. وی افزود که دانشگاه و بازار در حوزه فرش باید در کنار هم معنا پیدا کنند و با پژوهش و آموزش به فرش ارزش افزوده فرهنگی و علمی بدهند.
میرزایی تأکید کرد که فروش و صادرات فرش با دانش قدیمی امکانپذیر نیست و امروز این حوزه نیازمند شناخت دقیق تحریمها و سازوکارهای جدید تجارت است. همکاری دانشگاه و بازار برای آینده فرش تبریز ضروری است و باید در تعامل با بازاریان و برگزاری رویدادهای تخصصی به گسترش شناخت عمومی کمک کرد.
